(D)
พระเครื่องพิมพ์พิเศษ (ที่มาจากหนังสือเล่มแดงวัดกลาง และเวปไซต์โรงเรียนวัดกลาง แต่เดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว)
“ พระเครื่องพิมพ์พิเศษ ” ของหลวงปู่บุญ ซึ่งได้นำภาพมาลงไว้ ส่วนนี้จะแตกต่างไปจากภาพพระเครื่องพิมพ์ต่าง ๆ ซึ่งจัดเป็นพิมพ์มาตรฐานซึ่งเสนอไปในส่วนแรก ทั้งนี้เนื่องจากพระเครื่องเหล่านี้มีสร้างขึ้นจำนวนน้อยและได้แจกจ่ายไปครั้งหลวงปู่บุญยังมีชีวิตเป็นส่วนมาก บางส่วนเหลือบรรจุกรุ ( บริเวณมณฑปและเพดานโบสถ์ ) อยู่บ้างไม่มากนัก
ผู้เขียนได้พยายามติดตามสอบทานกับผู้รู้หลายท่านและได้รวบรวมพระเครื่องเหล่านี้ไว้ได้ส่วนหนึ่ง เป็นพิมพ์พิเศษรู้จักน้อย เผอิญการรื้อระฆังรอบมณฑปรอยพระพุทธบาทที่วัดกลางบางแก้วหลายซุ้มได้พบพระเครื่องพิมพ์ต่าง ๆ อีกส่วนหนึ่ง ซึ่งแปลกออกไปมากมาย ผู้เขียนได้พยายามศึกษาพระเครื่องเหล่านั้นก็พบว่ามีอยู่ ๒ ลักษณะด้วยกันคือ
๑. ส่วนหนึ่งเป็นพระของเกจิอาจารย์อื่นสร้างนำมาบรรจุรวมไว้ด้วย ซึ่งเรียกกันว่า “ พระฝากกรุ ”
๒. ส่วนหนึ่งเป็นพระของหลวงปู่บุญ ซึ่งมีพิมพ์แปลก ๆ อีกหลายพิมพ์ ทราบได้โดยการสอบทานกับท่านผู้รู้หลายคน บางคนเคยเห็น บางคนมีพระพิมพ์เดียวกันนั้นโดยได้รับมากับหลวงปู่บุญโดยตรง
จึงได้แยกพระเฉพาะพระของหลวงปู่ออกมาปรากฏว่าบางพิมพ์เหมือนกันกับที่ผู้เขียนได้รวบรวมไว้ในลักษณะพิมพ์พิเศษอยู่แล้ว บางพิมพ์ก็แตกต่างออกไปอีกหลายต่อหลายพิมพ์ พระเครื่องดังกล่าวผู้เขียนจึงจัดเอาไว้รวมกันเป็นหมดหมู่เดียวกันในลักษณะที่เรียกว่า “ พิมพ์พิเศษ ”
พระเครื่องพิมพ์พิเศษของหลวงปู่ส่วนมากจะพบว่าเป็นเนื้อดินเผา มีเพียงส่วนน้อยที่เป็นเนื้อผงและโลหะในส่วนที่เป็นเนื้อดินเผานี้ เกือบทั้งหมดเป็นพระที่สร้างขึ้นก่อนพิมพ์มาตรฐานทั้งสิ้น ซึ่งจากการสอบทานดูในหลายแง่มุมแล้วพอจะประมาณได้ในราว พ.ศ. ๒๔๕๒ พระพิมพ์พิเศษเหล่านี้ บางพิมพ์ผู้เขียนเคยได้รับมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๕ และได้รวบรวมเก็บไว้ญาติพี่น้องของผู้เขียนซึ่งมีความใกล้ชิดกับหลวงปู่และวัดกลางบางแก้วตั้งแต่ครั้งบรรพบุรุษได้รับพระเครื่องบางพิมพ์ซึ่งอยู่ในประเภทพิมพ์พิเศษนี้มากับมือของท่านโดยตรงก็มี ผู้เขียนเองได้ใช้พิจารณาด้วยเหตุผลกลั่นกรองอย่างยิ่งก่อนจะนำมาเผยแพร่ และยืนยันว่าพระเหล่านี้เป็นของหลวงปู่บุญและได้ติดเอาบางพิมพ์ซึ่งยังไม่แน่ใจเก็บไว้หาข้อมูลและเหตุผลยืนยันให้แน่ชัดต่อไปไปจึงไม่ได้นำมาเผยแพร่ในตอนนี้ เพราะฉะนั้นเท่าที่นำมาเสนอนี้ล้วนแน่ใจด้วยเหตุผลแหล่งที่มาและข้อมูลที่สามารถยืนยันได้ว่าไม่มีการผิดพลาดแล้วเท่านั้น ซึ่งมีจำนวนทั้งสิ้น ๔๒ พิมพ์ คือ
๑. สมเด็จฐานหกชั้นพิมพ์ลึก เท่าที่พบมามีเนื้อดินเผา เนื้อผงสีขาวอมเหลือง เนื้อผงใบลานและเนื้อยาจินดามณี
๒. สมเด็จฐานสามชั้นหูบายศรี เท่าที่พบมีเนื้อดินเผา เนื้อผงใบลาน และเนื้อยาจินดามณี
๓. สมเด็จฐานหกชั้นพิมพ์ตื้น เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผา ลักษณะพิมพ์จะตื้นกว่าสมเด็จฐานหกชั้นพิมพ์ลึก
๔. สมเด็จทรงพระประทาน ฐานสามชั้น องค์พระค่อนข้างสูงกรอบนอกชิดเส้นซุ้ม ด้านหลังมักกดเป็นแอ่งมีลายมือ เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินละเอียด เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินละเอียด ลักษณะดินขุยปู
๕. สมเด็จทรงนิยม ฐานสามชั้นลักษณะพิมพ์ทรงสวยงามแบบพระสมเด็จมาตรฐาน ด้านหลังมักมีจารเท่าที่พบมีแต่เนื้อดินละเอียด และเนื้อผงใบลาน
๖. สมเด็จพิมพ์เล็กฐานห้าชั้น เท่าที่พบมีเนื้อดินเผาและเนื้อยาจินดามณี
๗. สมเด็จขอบโค้งฐานหกชั้นหูบายศรี พระพิมพ์นี้มีคล้ายกันสองพิมพ์กับพิมพ์ที่ ๘ แตกต่างกันที่ขนาดและพระกรรณ ( หู ) ในแบบพิมพ์ที่ ๗ นี้ จะขนาดใหญ่กว่าและองค์พระมีพระกรรณ ( หู ) ส่วนแบบพิมพ์ที่ ๘ มีขนาดเล็กกว่า และองค์พระไม่มีพระกรรณ ( หู ) ส่วนมากที่พบมักจะเป็นเนื้อดินด้านหลังจาร “ อัง ”
๘. สมเด็จขอบโค้งฐานหกชั้นเล็ก ลักษณะพิมพ์คล้ายพิมพ์ที่ ๗ เท่าที่พบมีเนื้อดินเผา เนื้อยาจินดามณี และเนื้อตะกั่วซึ่งจะมีความบางมาก
๙. หลวงพ่อโตฐานสามชั้น ลักษณะเป็นพระหลวงพ่อโต พระประธานในพระอุโบสถวัดกลางบางแก้วประทับนั่งอยู่บนฐานสามชั้นเป็นเส้นขีดซุ้มโค้งเป็นแอ่งลึกเท่าที่พบเป็นเนื้อดินเผาละเอียด
๑๐. หลวงพ่อโตสมาธิ ลักษณะเป็นพระคล้ายหลวงพ่อโตบางกระทิงอยุธยาแต่มีขนาดเล็กกว่า เนื้อดินเผาด้านหลังมักจาร “ อัง ” แทบทุกองค์
๑๑. หลวงพ่อโตมารวิชัย ลักษณะพิมพ์คล้ายหลวงพ่อโตบางกระทิงอยุธยาแต่พุทธลักษณะมารวิชัยเนื้อดินเผาด้านหลังมักจาร “ เฑาะว์ ” มหาอุด
๑๒. หลวงพ่อโตซุ้มใบโพธิ์ ลักษณะเป็นหลวงพ่อโต พระประธานในโบสถ์วัดกลางบางแก้ว ประทับนั่งอยู่ในซุ้มใบโพธิ์หยักปลายเป็นเส้นขีด เนื้อดินเผาด้านหลังมักจาร “ อัง ”
๑๓. พิมพ์จอบรัศมี ลักษณะพิมพ์แบบใบจอบยกพื้น ด้านในมีรูปพระพุทธประทับนั่งบนฐานสูงเส้นขีดปางมารวิชัย รอบองค์มีเส้นรัศมีเป็นขีด ๆ เท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินเผาละเอียด
๑๔. พิมพ์นารายณ์สี่กร ลักษณะพิมพ์ทรงห้าเหลี่ยม มีรูปพระนารายณ์สี่กรนั่งบนฐานขีดเส้นหนาส่วนใหญ่ที่พบเป็นเนื้อดิน
๑๕. พิมพ์สมาธิฐานขาโต๊ะ พุทธลักษณะปางสมาธิประทับนั่งบนโต๊ะมีขาสองข้างกรอบซุ้มภายนอกตัดเป็นห้าเหลี่ยมก็มี ตัดเป็นสามเหลี่ยมแบบนางพญาขาโต๊ะก็มี ตัดเป็นสามเหลี่ยมตัดปลายบนแบบพระผงสุพรรณก็มี บางองค์ตัดชิดองค์จนขาโต๊ะหายไปก็มีการตัดขอบไม่แน่นอน แต่เป็นพิมพ์เดียวกันทั้งสิ้นส่วนมากจะมีจารด้านหลังหลายแบบ เท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินเท่านั้น บางองค์เผาไฟจัดจนเนื้อสีดำก็มี
๑๖. พิมพ์ยอดขุนพล ลักษณะพิมพ์ตัดกรอบแบบห้าเหลี่ยมยอดสูง องค์พระปางมารวิชัย ประทับนั่งบนรัตนบัลลังก์ มีผ้าทิพย์ องค์พระแกะชัดเจน สวยงาม ขนาดค่อนข้างใหญ่ เนื้อดินเผาด้านหลังปาดเรียบ เท่าที่พบเห็นมามีแต่เนื้อดินเผาเท่านั้น
๑๗. พิมพ์เปิดโลก ลักษณะพิมพ์มีเส้นกรอบภายในชิดองค์พระ การตัดพิมพ์ห่างจากเส้นกรอบค่อนข้างมาก องค์พระประทับยืนปางเปิดโลก เท่าที่พบมามีแต่เนื้อดินเผาและยาจินดามณี
๑๘. พิมพ์ลีลาขาไขว้ ลักษณะองค์พระประทับยืนบนฐานบัวสามกลีบแบบลีลาขาไขว้กลับด้าน การแกะพิมพ์งดงามอ่อนช้อย องค์พระค่อนข้างใหญ่ การตัดขอบมนปลายสองข้าง เท่าที่พบมีแต่เนื้อผงสีขาว ( ค่อนข้างหนา )
๑๙. พิมพ์ลีลาหย่อง ลักษณะพิมพ์แบบลีลาการวางขาคล้ายย่องก้าว เรียกกันว่า “ หย่อง ” การตัดขอบชิดองค์ ส่วนมากที่เห็นมาทั้งหมดมีแต่เนื้อดินเผาค่อนข้างบางและมักจะบิดงอ
๒๐. พิมพ์ซุ้มโค้งไหล่ยก ลักษณะพิมพ์คล้ายพิมพ์มาตรฐานแบบพิมพ์ซุ้มโค้งแต่พิมพ์นี้เป็นการใช้แม่พิมพ์อีกอันหนึ่ง มีข้อแตกต่างองค์พระใหญ่กว่า ช่วงไหล่ยกตั้งเท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผา หลังมีจารอักขระ
๒๑. พิมพ์งบน้ำอ้อย ลักษณะพิมพ์กลมยกขอบสูง องค์พระแกะลางเลือนมองไม่ชัดเจน ขนาดค่อนข้างเล็กว่างบน้ำอ้อยทั่วไป หลังเรียบมีแต่เนื้อดินเผา
๒๒.พิมพ์แขนสี่เหลี่ยม ลักษณะพิมพ์กรอบสี่เหลี่ยมมุมมน องค์พระประทับนั่งสมาธิบนอาสนะเส้นขีดเดียว เข่าตุ่ม วงแขนตั้งฉากเกือบจะเป็นสี่เหลี่ยมเท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินแดงเผาสีแดงที่แก่ไฟออกดำคล้ำ
๒๓.พระเม็ดบัว พิมพ์นี้ลักษณะคล้ายเม็ดบัวมีขนาดเล็กมาก องค์พระประทับนั่งสมาธิเข่าตุ่ม มีซุ้มรัศมีเป็นเส้นโค้งรอบเดียว และมีเส้นกรอบสี่เหลี่ยมมุมมนอยู่ชั้นนอกเท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินเผ่า
๒๔.พิมพ์เจดีย์ ลักษณะพิมพ์ไม่ค่อยชัดเจนนักการแกะพิมพ์แบบง่าย ๆ องค์พระประทับนั่งสมาธิอยู่หน้าเจดีย์ซึ่งแกะเป็นแท่งด้านหลังองค์พระที่ประทับนั่งเท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินเผา ขนาดค่อนข้างเล็ก
๒๕.พิมพ์พิจิตร ลักษณะพิมพ์คล้ายพระพิจิตรองค์พระลางเลือน ขนาดองค์พระเล็กมากในบรรดาพระหลวงปู่ด้วยกันทั้งหมด มีแต่เนื้อดินเผา
๒๖. พิมพ์ซุ้มหยักปรกโพธิ์ ลักษณะพิมพ์แบบเล็บมือ องค์พระประทับนั่งสมาธิแขนหักศอกข้างองค์พระมีเส้นซุ้มหยักสองช่วง เหนือเส้นซุ้มมีโพธิ์แบบปรกโพธิ์ เท่าที่พบมีแต่เนื้อดิน ( องค์ที่นำภาพมาลงเป็นเนื้อดินลงรักเก่า )
๒๗.พิมพ์ลีลาขายก ลักษณะพิมพ์ปางลีลาแต่ขายกสูงแบบตั้งฉาก เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผาเท่านั้น
๒๘.พิมพ์ป่าเลไลย์ ลักษณะพิมพ์ตัดแบบเจ็ดเหลี่ยมคล้ายห้าเหลี่ยมตัดมุมสองด้านล่าง การแกะพิมพ์ตื้นมากมองไม่ชัดเจน แต่เรียกกันว่า “ พิมพ์ป่าเลไลย์ ” ผู้เขียนพยายามมองให้เป็นป่าเลไลย์ก็ยังมองไม่ออก รู้จักกันในชื่อนี้จึงเรียกตามที่เขาเรียกกันเท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผาหลังเรียบ
๒๙. พิมพ์ซุ้มระฆังลึก ลักษณะแบบทรงระฆังคว่ำองค์พระประทับนั่งสมาธิบนฐานบัวแบบฟันปลา มีเส้นซุ้มแบบเส้นลวดสามชั้น เล็กใหญ่สลับกัน ขอบนอกมีเม็ดไข่ปลารอบพิมพ์คมชัดลึก ด้านหลังเรียบเท่าที่พบมีเนื้อผงผสมว่านออกสีเขียวคล้ำกับเนื้อใบลานสีดำ
๓๐. พิมพ์ซุ้มระฆังตื้น ลักษณะคล้ายพิมพ์ที่ ๒๙ แต่ความชัดเจนมีน้อยกว่า การแกะพิมพ์หยาบกว่าเป็นแม่พิมพ์คนละชุด เท่าที่พบมีเนื้อดินเผา เนื้อผงขาวอมเหลือง
๓๑. พิมพ์นาคปรกซุ้มขีด ลักษณะพิมพ์แบบนาคปรกเล็กพิมพ์มาตรฐานแต่ขนาดเขื่องกว่าเล็กน้อย องค์อวบอ้วนมีเส้นซุ้มรอบนอกสองระหว่างเส้นมีขีดเป็นช่วงห่าง ๆ คล้ายเส้นซุ้มของพระลีลา ซุ้มขีด เท่าที่พบมีดินเผาและเนื้อผงสีขาว สำหรับเนื้อผงพิมพ์มักไม่ชัดนักแต่จากแม่พิมพ์เดียวกัน เท่าที่พบมีเนื้อดินเผาผงและยาจินดามณี
๓๒.พิมพ์ข้าอุฐานบัว ลักษณะพิมพ์ปางสมาธิประทับนั่งบนฐานบัว ด้านข้างสองข้างมีตัว “ อุ ” ขึ้นลงด้านละ ๒ ตัว เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผา
๓๓. พิมพ์เกศเปลวเพลิง ลักษณะพระปรางสมาธิประทับนั่งบนฐานเส้นขีด พระเกศแหลมสะบัดปลายเท่าที่มีเฉพาะเนื้อยาจินดามณีจุ่มรัก
๓๔. พระปิดตาพิมพ์เศียรโต ลักษณะเป็นพระปิดตาพระเศียรใหญ่ องค์พระเตียค่อยนั่งสมาธิเพชรหลังอูมแบบหลังเบี้ย เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผา
๓๕.พระปิดตาพิมพ์ตุ๊กตา ลักษณะองค์พระเล็กเข่ากว้างอยู่ในกรอบสามเหลี่ยม มุมบน หลังอูมแบบหลังเบี้ย เท่าที่เห็นมีแต่เนื้อเผา
๓๖. พระมหาอุดเข่าแคบ ลักษณะพิมพ์แบบพระมหาอุดปิดหน้าและปิดทวารด้านล่าง ด้านหลังอูมแบบหลังเบี้ย เท่าที่พบมีเนื้อดินและเนื้อยาจินดามณีเป็นส่วนน้อย
๓๗.พระมหาอุดเข่ากว้างท้องเฑาะว์ ลักษณะแบบพระปิดทวารบนและล่าง เข่ากว้างกว่าแบบ ๓๖ มีเฑาะว์มหาอุดค่อนข้างเลือนอยู่กลางช่องท้อง เท่าที่พบมีเนื้อดินเผาและเนื้อใบลานสีดำ
๓๘.พิมพ์นาคปรกฐานหกชั้น ลักษณะพิมพ์ทรงสูง องค์พระประทับสมาธิบนฐานเส้นขีดหกเส้น สองเส้นล่างสุดมีส้นขีดไขว้ตัดกันแบบตาราง ด้านบนเหนือเศียรเป็นพญานาคปรก เท่าที่พบมีเฉพาะเนื้อดินเผา
๓๙. พิมพ์กลีบบัว ๒๔๕๒ ลักษณะพิมพ์แบบกลีบบัว มีเส้นซุ้มรอบองค์พระเป็นเส้นลวด องค์พระประทับนั่งมารวิชัย บนอาสนะบัวคว่ำบัวหงาย ใต้ฐานบัวลงมามีอักษรไทยเป็นตัวเลข “ ๒๔๕๒ ” แต่เป็นตัวเลขไทยกลับอีกด้านหนึ่งจึงอ่านได้ เท่าที่พบมีจาร “ อัง ” ด้านหลัง เป็นส่วนมากเคยพบแต่เนื้อดินเผา
๔๐. พิมพ์ปิดตาผกผัน ลักษณะพิมพ์กลมรีแบบรูปไข่ขนาดเล็ก องค์พระปิดตาประทับนั่งบนฐานหมอนซึ่งเป็นฐานร่วมระหว่างปิดตาสององค์นั่งเศียรกลับตรงกันข้ามกันและกัน เพราะฉะนั้นฐานหมอนจึงอยู่กึ่งกลางพิมพ์พอดี พระพิมพ์นี้เท่าที่พบเห็นมีแต่เนื้อดินเผา ด้านหลังมักมีจารเฑาะว์ขึ้นยอด
๔๑. พิมพ์ปิดตาเม็ดบัว ลักษณะพิมพ์ค่อนกลมรีขนาดเล็ก องค์พระปิดตาปั้มลึก มีขอบโดยรอบค่อนข้างกว้าง ก้านหลังมนกลมคล้ายเม็ดบัว เท่าที่พบมีแต่เนื้อผงเป็นส่วนใหญ่ มีเนื้อดินเผาบ้างไม่มากนัก
๔๒.พิมพ์พลายเดี่ยว ลักษณะพิมพ์คล้ายพระขุนแผนพิมพ์พลายเดี่ยว องค์พระประทับนั่งมารวิชัยในซุ้มเรือนแก้ว ขนาดค่อนข้างเล็ก ด้านหลังมักจาร “ อัง ” เท่าที่พบมีแต่เนื้อดินเผา
ข้อสังเกต หากท่านผู้อ่านจะสังเกตให้ดีแล้วในบรรดาพระเครื่องของหลวงปู่บุญนั้น ในส่วนที่เป็น พิมพ์มาตรฐาน และพิมพ์พิเศษ จะพบว่าสกุลช่างที่แกะพิมพ์พระนั้น มีลีลาการแกะและฝีมือพอจะจำแนกออกได้ประมาณ ๒ – ๓ คน เท่านั้น บางพิมพ์จะเห็นได้ชัดว่าช่างแกะพิมพ์นั้นเป็นคน ๆ เดียวกับช่างแกะพิมพ์ใดบ้าง เช่น พระลีลาขาไขว้ ลีลาขายก ลีลาขาหย่อง พิมพ์เปิดโลก พิมพ์ข้างอุฐานบัว จะเห็นว่าเป็นช่างเดียวกันแกะพิมพ์ สำหรับพิมพ์อื่น ๆ หากจะจัดหมวดหมู่ว่าช่างใดแกะพิมพ์ใดบ้างจะแยกออกได้ชัดประมาณว่ามีช่างไม่เกิน ๓ คน หรือ ๓ หมวดหมู่เท่านั้น ผู้เขียนได้แยกช่างกลุ่มต่าง ๆ ไว้แล้ว แต่การแยก การดูพิมพ์และฝีมือเส้น ลักษณะเฉพาะนั้นในกรณีพระเครื่องของหลวงปู่บุญผู้เขียนอยากจะกล่าวว่าดูไม่ยากและขอมอบให้เป็น “ เกมสนุก ” หรือ “ เกมชวนคิด ” ให้ผู้อ่านลองฝึกหัดแยะแยะดูย่อมจะเกิดความรู้ความเพลิดเพลินและความแตกฉานในการพิจารณาได้ดีกว่า จึงถือว่าฝากเป็นการบ้านก็แล้วกัน |
|
[อา. 08 มี.ค. 2552 - 11:13 น.]